AMAHORO-PEOPLE’S CONGRESS

CP 24024 CSP-POINTE
Montréal Québec H1A4Z2
Canada

isangano@spuce.he.net

IGITUGU  MU MATORA ATEGANWA MU RWANDA.

Ku itariki ya 26 Gicurasi uyu mwaka, hazaba amatora y'Itegeko-shinga( Constitution). Nyuma yaho hazaba amatora ya perezida wa Republika n'amatora y'abadepite.

Aya matora niyo azaba arangije ku mugaragaro  igihe cy'inziba-cyuho leta iriho imaze, nyuma y'imyaka irenga icyenda.

Leta iriho rero iyobowe na perezida Kagame hamwe na FPR, iritegura gukomeza gahunda yagenderagaho ishingiye ku gitugu, gutoteza no gukandamiza abatavuga rumwe nayo.

Imyaka icyenda yose ishize, abanyarwanda ntabwo bashoboye gusogongera ku mahame azabageza kuri demokarasi isesuye.

Aho gushakira abanyarwanda inzira zose z'abageza kuri demokarasi ihamye,leta ya perezida Kagame yashishikajwe no gukomeza gutoteza abanyarwanda mu nzira zose zishoboka mucyo bise " leta y'ubumwe n'ubwiyunge".

Leta y'ubunwe n'ubwiyunge n' Ihuriro ry'Amashyaka (Forum des partis)

Muri 1994, nyuma ya genocide yahitanye abantu barenga miliyoni y'inzira karengane bazize leta ya genderaga ku gitugu, FPR iyobowe na Kagame yashyizeho leta y'inziba-cyuho bise " leta y'Ubumwe n'Ubwiyunge". Iyo leta y'Inziba-cyuho yagombaga kugeza mu mwaka w'ibihumbi bibiri.Iyo leta yari ihuriwemo  n'Imitwe  ya politike yari mu Rwanda , ivugwaho ko  itagize uruhare muri jenocide yayogoje u Rwanda, hiyongereyeho FPR.

Iyo  mitwe yose ya politike  ibisabwe na FPR, yiyemeje guhagarika imirimo yose ya politike. Hemejwe ko izajya  ikorera gusa mu nzego za Biro politike.

Muri 1999, FPR iyobowe na perezida Kagame, yatangaje ko igihe cy'inziba-cyuho cyongerewe kugeza muri 2003.

Ni muri uwo mwaka kandi wa 1999, hatangajwe ishyirwaho ry' Ihuriro ry'Amashyaka  ya Politike( Forum des Partis).

Iryo huriro ry'Amashyaka ya Politike( cyangwa FORUM), ryanshinzwe "kugenzura imyitwarire y'Amashyaka ya politike n'abayoboke bayo bari mu nzego nkuru za leta ndetse  ikanafatira ibihano( aba minisitiri, abadepite, abacamanza,..)( a displinary body without any legal basis). Twibutse  ko  Iryo huriro ry'Amashyaka ya Politike ryashyizweho kandi riyoborwa na FPR.

 N'ubwo FPR yo itigeze ihagarika imirimo yo gukora amanama no kwinjiza abayoboke bashya rwihishwa; muri 1999, FPR yongereye umurego wo kwinjinza abayoboke ku ngufu ikoresheje igitugu n' itera bwoba.

Iyo mirimo yo gushakisha abayoboke ku ngufu bajya muri FPR irakomeje kugeza magingo aya. 

N'ubwo amatora yegereje, andi mashyaka  ya politike  ntabwo aremererwa kwegera abaturage ngo asobanure guhunda yayo ya politike.

Imikorere nk'iyi rero irerekana igitugu FPR ikoresha kugira ngo izatsinde amatora.

Itegeko-shinga rishimangira ubutegetsi bw'igitugu bwa perezida

Nk'uko ishyaka AMAHORO ryabitangaje mu itangazo ryayo No Vol.II,PR011/2002: http://www.newrwanda.org/csec_report.htm.

Muri iryo tangazo twerekanaga ko Komisiyo yateguye ririya Tegeko-nshinga yariteguye ikurikije gahunda n'imitegekere FPR igenderaho muri iyi minsi. Dore muri make ingingo zigaragaza ko ririya tegeko nshinga rishimangira leta y'Igitugu:

1. Kwemeza ko Amashyaka ya poitike atavuga rumwe n'Ishyaka ritegeka azibumbira hamwe mw'Ihuriro ry'amashyaka- Forum des partis. Iyi mikorere ntakindi igamije uretse kwivanga mu mikorere y'amashyaka atavuga rumwe na leta, ikayabuza inshingano zayo zo kurwanya ibitekerezo abona bitandukanye niby'ishyaka rizaba riri kubutegetsi. Ibi rero byerekana ko leta y'u Rwanda izaba igendera ku bitekerezo by'Ishyaka rimwe rukumbi.
2. Ishyirwaho rya ba Senateri. Perezida wa Republika ubwe ashyiraho abasenateri 12. Ihuriro ry'Amashyaka (Forum des  partis) rigatanga abasenateri 4. Ishyirahamwe ry'abari n'abatega rugori( ntawe uzi uko iri shyirahamwe rishyirwaho) rizahitamo abasenateri 4. Ibi rero bigaragara ko uru rwego  rwa ba Senateri ruzaba rwigajemo abantu bashyizweho n'umukuru w'igihugu. Bityo akazi kabo kazaba ari ugushimisha uwabashyizeho aho gukorera inyungu z'abaturage.
3. Minisitiri w'Intebe. Bivugwa ko Ministiri w'Intebe azajya ava mw'Ishyaka ritandukanye ni rya perezida w'Igihugu. Ariko uwo Minisitiri azajya akurikiza amabwiriza ya perezida w'Igihugu. Kandi perezida ashobora no kumuvanaho igihe ashakiye. Aha rero wakwibaza icyo minisitiri w'Intebe azaba amaze n'impamvu agomba kuva mw'ishyaka ritandukanye n'irya perezida w'Iguhugu?
4. Gusesa amashyaka atabashije kugeza kuri 4% y'amajwi mu matora.  Imikorere nk'iyi itandukanye n'amahame ya demokarasi no kudindiza abatavuga rumwe na leta. Niba Ishyaka iri n'iri ritagize amajwi atuma ryicara mu nzego za leta, n'iki kivuga ko mu matora akurikira ritazatsinda riramutse rishoboye kumvisha abaturage gahunda yaryo ya politike? Amashyaka yagize amajwi arenze 4% azibumbira muri FORUM, naho Amashyaka atabashije kugeza kuri 4% y'amajwi aseswe. Mbese hari ubutegetsi bw'igitugu burenze ubu?

Izi ngingo ndetse hamwe n'izindi nyinshi zatanzwe n'Ishyaka AMAHORO ndetse n'andi mashyaka ya politike atavuga rumwe na leta ya perezida Kagame, zagejejwe kuri Komissiyo ishinzwe gutegura ririya Tegeko-nshinga.

Ariko ibyo bitekerezo byose byabaye imfabusa, kuko mu mbanziriza-mushinga wanyuma uherutse gusohoka, ibyo twasabye ko bihinduka biracyarimo. Yemwe nta n'ubwo Komisiyo yafashe umwanya wo gusobanura impamvu ibyo bitekerezo byagizwe imfabusa.

Biragara rero ko leta iyobowe na prezida Kagame hamwe na FPR badashaka kumva ibitekerezo by'abatavuga rumwe nayo.

Leta nk'iyi iba ishingiye ku gitugu.

Gucecekesha no Gutoteza Amashyaka n'abatavuga rumwe na leta ya Kagame

1. Itotezwa ry'Ishyaka  MDR( reba raporo  ya Komisiyo y'abadepite, April 14, 2003). Iyi Komisiyo yagejeje ku Inteko raporo ikubiyemo ibirego n'ibyifuzo byo gusenya Ishyaka MDR. Iryo shyaka riraregwa guteza amacakubiri mu baturage. Inteko yahise yemeza ko iryo shyaka ryasennywa. Twibutse ko kuva muri  1992, FPR na MDR bakoranye byinshi. Bafatanije kurwanya leta ya Habyarimana. Bafatanije gushyiraho leta y'Ubumwe n'Ubwiyunge. Kuva muri 1994 kugeza mangingo aya Minisitiri w'Intebe ava muri MDR. Uyu munsi MDR iraregwa politike y'amacakubiri. Kuki ibi bibaye igihe amatora yegereje? Ku itariki ya 19 Gicurasi, inama ya leta yashimangiye raporo yatanzwe n'Inteko yo gusenya burundu Ishyaka MDR. Ibi birerekana ko FRP na perezida Kagame basanga batazashobora guhangana n'andi mashyaka mu matora, none bahisemo gushaka uko bayasenya.
2. Ifungwa ry'uwari perezida w'Igihugu Pasteur Bizimungu na parti  ye Ubuyanja-PDR. Iri shyaka "Ubuyanja" ryahagaritswe rigitangazwa. Leta ya perezida Kagame irega ko " rishingiye kuri politike y'amacakubiri". Ariko n'ubwo banyiri gutangaza ririya shyaka rya politike, aribo Pasteur Bizimungu( wayoboye u Rwanda) na Karoli Ntakirutinka( wigeze kuba Minisitiri) bahejejwe mu munyururu, ndetse na bamwe mu baritangije bakaba bararigishijwe nka Nyakwigendera Gratien Munyarubuga, leta ya perezida Kagame yananiwe kubacira imanza. Kuko babuze ibimenyetso. Ikigararagara n'uko leta ya Kagame ishaka guheza Pasteur Bizimungu n'abagenzi be bo mu Buyanja mu munyururu kubera gutinya guhangana n'abo mu matora. 
3. Leta ya Kagame ikomeje umurava wo gutoteza no kurigisa abatavuga rumwe nayo. Muri raporo  y'abadepite yasogotse muri  Mata uyu mwaka, abantu benshi, cyane cyane biganje mw'Ishyaka MDR, bashyizwe mu majwi. Abenshi muri bo ubu barahunze( abasirikari bakuru babiri), abandi bararigishijwe( Dr. Hitimana na Cyiza), abandi batswe imirimo yabo( Kabanda), abandi baratotezwa. Abagize amahirwe barahunga. Umugambi w'imikorere nk'iyi, ntakindi ugamije uretse gutera ubwoba no guhoza ku nkeke abatavuga rumwe na leta ya perezida Kagame.
4. Amadisikuru y'abategetsi agamije gutera ubwoba abatavuga rumwe na leta. Muri disikuru  zavugiwe i Bwisige, Byumba tariki ya 31 Werurwe, n'indi yavugiye i Mwurire, Kibungo tariki ya 7 Mata, perezida Kagame yagize ati: " abadashaka gukurikiza gahunda ya politike tugenderaho, Nzabakomeretsa". Arakomeza ati:" muri  iyi minsi hari benshi tuzirukana ndetse tubafashe no guhunga". Iyo politike yo gutoteza no  gutera ubwoba yakomeje mu guhugu hose, kuva mu nzego nkuru za leta kugeza ku barimu, abaforomo  n'abacuruzi mu makomini yose y'Iguguhu. Ibyo bigamije gutera abantu ubwoba, cyane cyane abitwa  ko bajijutse, bityo amatora azaze, abaturage bose barahiye  ubwoba, n'uko batore nkuko leta ibishaka. Ibi kandi nibyo perezida Kagame yivugiye ubwe ati: "abazotorwa n'abemera politike yacu y'ubumwe n'ubwiyunge". Perezida K! agame yakomeje avuga ko " azi neza ijana ku  ijana uko amatora azagenda". Umuntu yakwibaza impamvu y'amatora niba abazatorwa baba bazwi mbere y'amatora. Ibi rero bigaragaza imikorere y'ingoma z'igitugu, zihitamo kwitwikira inzira za demokarasi. Aho amagambo akoreshwa muri za diskuru aba atandukanye n'ibikorerwa  abaturage.

Ishyaka AMAHORO, rikurikije  uko ibintu bimeze mu Rwanda muri iyi minsi yegereje amatora, rirasanga itera bwoba, igitugu, itotezwa bimaze guhabwa intebe.

Ishyaka AMAHORO rirasaba leta ya perezida Kagame ibi bikurikira:

1. Ko Leta ya perezida Kagame yakwihutira guteza umwuka mwiza mu baturage. Ikihutira guhumuriza imiryango imaze kubura abayo, ibabwira aho baherereye. Ikubahiriza uburenga-nzira bw'ikiremwa muntu. Igahagarika gutoteza no gutera ubwoba abaturage b'ingeri zose, no kubahatira kujya muri FPR ku ngufu. Umuntu wese afite uburenganzira bwo kujya mw'ishyaka rya politike ashaka.
2. Leta ya perezida Kagame isabwe gufungura abafuzwe bose bazira politike, nka Pasteur Bizimungu,  Karori Ntakirutinka, Petero Gakwandi,  n'abandi ...
3. Ko leta ya perezida Kagame yareka Amashyaka yose ya politike -hanze no mu gihugu- agakorera ku mugaragaro. Bityo ayo mashyaka abone kwegera abaturage abasobanurire  ibitekerezo byazo. Abaturage bafite uburenganzira bwo guhitamo Ishyaka bumva ryazabageza kubyo bifuza.

IshyakaAMAHORO rirasaba abanyarwanda ibi bikurikira:

1. Kwibuka no kuzirikana ko itegeko-nshinga ari ikintu gikomeye, batagomba gupfa gutora batabanje kureba ayo mategeko azabagenga imyaka n'imyaka. Kandi nk'uko bigaragara muri ririya tegeko nshinga harimo byinshi biha ingufu nyinshi uzaba perezida w'Igihugu. Iyo umukuru w'Igihugu afite ingufu nyinshi, yikorera ibyo yishakiye, bityo bityo bikadindiza abaturarwanda kandi aribo ryagombye gushyirirwaho
2. Kwanga no kwamagana itera bwoba baterwa na Leta ya perezida Kagame.
3. Kwirinda no kwamagana abanyapolitike bamwe bashaka kubinjizamo ibitekerezo bishingiye ku moko, uturere cyangwa inzangano. Bene ibyo bitekerezo ni byo byateye amahano mu Rwanda, kandi usanga akenshi abategetsi baba babifitemo uruhari. 

Ishyaka AMAHORO rirasaba ibihugu by'amahanga n'inshuti z'u Rwanda ibi  bikurikira:

1. Kwibutsa leta ya Kagame inshingano ifite imbere y'abaturage: iterambere n'ubusugire bw'ikiremwa muntu. Leta iyariyo yose ishinzwe imibereho myiza y'abaturage.
2. Gusaba leta ya perezida Kagame guhagarika politike yayo yo kuba "l'état policier". Imitegekere nk'iyi  ituma abaturage bahorana  ubwoba, ntibashobore kugira  icyo bageraho cy'abateza imbere.
3. Kwibutsa ko imfashanyo zitangwa, zagombye kujya mu mishinga iteza igihugu imbere, hakurikijwe inzira za demokarasi. Ni muri urwo rwego, Ishyaka AMAHORO risanga imfashanyo zatanzwe gushyikira amatora mu Rwanda, zatanzwe mu nzira zitaboneye. Kuko Bimaze kugaragara ko amatora ategurwa azaba ashingiye ku gitugu.   
4. Gufasha leta ya Kagame n'amashyaka atavuga rumwe na leta gushyigikira inzira zose zageza demokarasi mu Rwanda, bityo abaturage bagahumeka amahoro, aho guhara ku nkeke z'ingoma z'igitugu.

Nkuko bimaze kugaragara rero, amatora ategurwa mu Rwanda aramutse agenze nk'uko biteganwa,azaba ashingiye ku Gitugu. Abaturage bazatorera mu bwoba, batore bahagarikiwe kandi batore abo beretswe.

Kureka cyangwa gushyigikira amatora agakorwa nk'uko leta ya Kagame yayateguye, n'ugushyigikira leta y'IGITUGU.  

Niyo mpamvu Ishyaka AMAHORO rihamagariye abakunzi b'Amahoro, Ubumwe na Demokarasi gukomeza gukorera hamwe mu gushaka inzira zose zateza u Rwanda imbere nta  maraso yongeye kumeneka.

Kimenyi Alexandre, Perezida

AMAHORO People's Congress